• اندیشه آزادی

    اندیشه آزادی

    حسین عباسی علی کمر
    نویسنده
    محمد طبیبیان
    نویسنده
    موسی غنی نژاد
    نویسنده
    گرچه بيش از يك قرن از طرح انديشه‏ هاي تجدد طلبي و نوگرايي در ايران مي‏ گذرد ولي هنوز بحث بر سر مفاهيم اساسي تمدن جديد همچون قانون، آزادي، حقوق فردي، توسعه و رفاه  فكر سياستمداران و متفكران جامعه را به خود مشغول داشته ‏است. هنوز به اين پرسشِ پايه ‎اي پاسخي در خور داده نشده‏ است كه چرا ایران به رغم تلاش‏ هاي بسيار نتوانسته است وارد جرگه كشورهاي توسعه يافته شود؟ هدف اصلی کتاب «اندیشه آزادی» بررسی اجمالی برخی وجوه تجدد‌ خواهی ایرانیان و ارائه بسیار خلاصه ای از خردورزی مدرن در اقتصاد و سیاست است. 
    Price۱۴۰,۰۰۰ ریال
    ۳.۸
  • مشخصات کتاب
    شابک :
    ۹۷۸۶۰۰۹۲۹۰۵۰۵
    تعداد صفحات :
    ۲۷۲
    شماره چاپ :
    ۲
    قطع :
    رقعي
    مرور کتاب

      ميرزا ملكم‏خان معتقد بود اصول و روش‏هاي پيشرفت و تمدن مانند يك كالاي وارداتي قابل انتقال به ايران است: «همانطوري كه تلغرافيا را مي‏توان از فرنگ آورده بدون زحمت در طهران نصب كرد، به همان طور نيز مي‏توان اصول نظم ايشان را اخذ كرد».

      اين گفته نشانة بارزي از سطحي‏نگري بسياري از اين تجددطلبان است. تنها مشكلي كه اين افراد در سير معرفي تمدن جديد در ايران مي‏ديدند، عدم پذيرش مظاهر تمدن توسط مردم و علماي مذهبي به دليل ترديد و نگراني از مظاهر تمدن بيگانه بود. از اين رو تقريباً تمامي آنها  سعي داشتند انديشه‏هاي تجددطلبانه خود را با رنگ و لباس مفاهيم مذهبي عرضه كنند و تأكيد مي‏كردند كه اصولي كه آنان معرفي مي‎كنند، همان اصولي است كه مذهب ارائه‎كرده است. به عنوان نمونه مي‎توان به برخي نوشته‎هاي ميرزا ملكم خان اشاره كرد: «آيا منظور اين پيغمبران از زحمتهاي خود از آغاز خلقت الي زماننا هذا غير از وضع قانون و سيويليزاسيون بوده‏است». او در جاي ديگر صراحتاً به استفاده از مفاهيم ديني در ارائة مفاهيم جديد اشاره مي‎كند:  «.... از اين رو فكر ترقي مادي را در لفاف دين عرضه داشتم تا هموطنانم آن معاني را نيك دريابند».

      نكتة مهمي كه در تفكرات اينگونه افراد تجدد طلب ديده مي‎شود نوع برداشت آنان از زمينه‎هاي فكري مفاهيم جديد است. اين افراد به اين نكته اشاره مي‏كردند كه انجام كارها بايد از مجراي قوانين صورت پذيرد ليكن به اين امر توجه نداشتند كه فلسفه وجود قانون محدود كردن قدرت حاكم و پرهيز از استبداد است. در فلسفه سياسي مدرن غرب، حكومت خوب، حكومتي است كه در حدود تعريف شده قرار گيرد. بنابراين افراد سعي مي‏كنند با ايجاد حكومت قانون و تفكيك قوا قدرت حكومت را محدود كنند تا افرادي كه در رأس حكومت هستند نتوانند از قدرت خود سوء استفاده کنند. در حالي كه در فلسفه سياسي نظام پادشاهي كه نظام حكومت ايران بود، حاكم، نمادي مقتدر، خودكامه و جبار بود كه در بهترين حالت مردم را رعاياي خود می دانست كه بايد آنها را سرپرستي‎كند. بنابراين از يك طرف محدود شدن قدرت چنين حاكمي از طريق وضع قوانيني كه افراد رعيت آنها را تنظيم كرده‏ باشند امكان‏پذير نیست و از طرف ديگر قانوني كه چنين حاكمي انشاء و ابلاغ كند فقط چهرة حكومت خودكامه را به حكومت استبدادي سازمان يافته تغييرمي‎دهد. اين نكته مهم كه از چشم تجددطلبان پنهان مانده بود منجر به تناقض‏هاي غير قابل حل در نظام پيشنهادي آنها شد. ميرزا ملكم‏ از يك طرف با تنظيم قوانين براي ادارة امور كشور سعي در نوسازي نظام سياسي ايران دارد  ولي از طرف ديگر در همين قوانين اصول نظام سياسي سنتي را مبناي حكومت معرفي مي‏كند:

     «نخستين قانون [در قوانين هفتاد و چهارگانه ميرزا ملكم‏خان در رساله غيبي] سيستم حكومتي ايران را سلطنت مطلقه و قانون را اساس و روش اجراي حكومت معين مي‎كند و سپس اضافه مي‏شود كه بايد حق انحصاري قانونگذاري و اختيار اجراي قانون را به وسيله دو ركن مجلس تنظيمات و مجلس وزراء كه [شاه] بر هردوي آنها رياست دارد به مرحله اجرا درآورد. قانون دوم شرايط معيني براي قانون‏گذاري وضع مي‏كند كه در ميان آنها از همه مهمتر آن است كه قانون بايد بيان ارادة شاهنشاهي و متضمن صلاح عامة خلق باشد».   اين تناقض آشكار ميان روش پيشنهادي و هدف مورد نظر تجددطلبان، ويژگي بارز اصلاح‏طلبان تاريخ معاصر ايران بوده ‏است و در كليه قوانيني كه به تصويب رسيده و از جمله در قانون اساسي مشروطيت قابل مشاهده است. در متمم قانون اساسي مشروطه، سلطنت “وديعه‏اي الهي” تعريف شده‏ است كه به عنوان موهبت الهي از طرف ملت به شخص پادشاه مفوض شده‏است. با چنين نگرشي دربارة حكومت، به‏ويژه وقتي با سابقة استبدادي دراز مدت در ايران همراه مي‎شود، امكان ايجاد حكومتي غير استبدادي محل ترديد است. آنچه در اين چارچوب اتفاق مي‏افتد، حداكثر تغيير چهرة استبداد و رخ نمودن قدرت انحصاري در صور ديگر است كه در تاريخ يك قرن اخير ايران به كرات ظاهر شده است.

    نگاه ناشر

    کتاب «اندیشه آزادی» اگرچه حاوی نقدی رادیکال بر آراء همه-یا تقریبا همه-روشنفکران، چپگرایان و ملی گرایان معاصر ایران است، زبان آن آمیخته با مروت و مدارا است. مولفان کوشیده اند به جای نقد مواضع و باورهای افراد و احزاب مورد نقد، بنیان های معرفتی سخنان ایشان و نتایج ناگزیر آن باورها را واکاوی کنند این واکاوی به صورت مضمر و البته گاهی آشکار مبتنی بر نقد آراء رادیکال، یونیورسال و سوسیال  و تالی سیاسی-اقتصادی آنها است. مثلا توضیح داده شده است که کارگزار عدالت در اندیشه هر سه جریان یادشده «دولت یا بخش عمومی» است و در نقد این نگاه اینگونه نگاشته اند:« اساس اقتصاد آزاد، آزادی انتخاب، آزادی قراردادهای داوطلبانه، و پی‌گیری هدف‌های فردی در چارچوب قواعد کلی است. پیشرفت جوامع مدرن در قالب نهادهایی چون حقوق مالکیت خصوصی، مسئولیت‌پذیری فردی، آزادی گردش اطلاعات و رقابت امکان‌پذیر شده است. اما، منطق حاکم بر حوزه عمومی زندگی اجتماعی منطق جبر و تعبد است که دولت نمود آن است، و به‌طور طبیعی انحصار اعمال عمومی زور مشروع در جامعه را در اختیار دارد. دولت مسئول تولید کالاهای عمومی است که مهم‌ترین آن‌ها امنیت است. چنین است که مداخله دولت در حوزه خصوصی در تضاد با منطق اقتصادی این حوزه است؛ این مداخله به معنای تحمیل نظم دستوری بر عرصه‌ای است که نظم آن می‌باید ناشی از مبادله آزادانه و رقابت باشد. با این دخالت نابجا است که تخصیص منابع از مسیر سازوکار رقابتی قیمت‌ها انجام نمی‌شود، و به تخصیص ناکارآمد منابع به‌شکل اداری و بوروکراتیک می‌انجامد. تخصیص ناکارآمد دولتی غیر از فقدان انگیزه پیشرفت، ابتکار و رقابت، دلیل دیگری هم دارد.» نتیجه قهری چنین مناسباتی،سپردن اراده آزاد انسان ها به قوه اجبار دولت است و انتظار استحصال آزادی از این مناسبات،انتظار بی حاصل است؛هم به حکم برهان و هم به شهادت تجربه.

    بر اساس آنچه گفته شد می توان، کتاب اندیشه آزادی را سندی مهم در حوزه اندیشه سیاسی و اقتصادی در ایران به شمار آورد که خواندن آن برای همه دلبستگان حوزه‌های سیاست، اقتصاد، اندیشه و تاریخ ، ضرورت تام دارد. زیرا چشم‌اندازی که در این کتاب ترسیم شده، الهام‌بخش و محمل صدها مقاله و کتاب دیگر می‌تواند باشد.

short_url: 
https://goo.gl/iyiN4a
facebook_share: 
https://goo.gl/zOfdDH
twitter_share: 
https://goo.gl/7u1QOk
linkedin_share: 
https://goo.gl/5q2dR4
Rating: 
۳.۸

دسته بندی موضوعی کتاب:

دسته بندی اصلی کتاب:

googleplus share: 
https://goo.gl/bFsEFk
pinterest share: 
https://goo.gl/Jkuivc

افزودن دیدگاه جدید

تصویر امنیتی
نوشته عکس را در کادر زیر وارد کنید
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.‎